सुन्दरहरैँचा, मोरङ । शिव भट्टराई भोजपुरे।
शिक्षा क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय रहेका सुन्दरहरैँचा–७ गोठगाउँ निवासी देवि सिटौला यतिबेला शिक्षणसँगै कृषि कर्ममा पनि उत्तिकै व्यस्त छन्। ज्ञान ज्योती इङ्लिस स्कुलका प्रिन्सिपल सिटौला फुर्सदको समयलाई केवल आराममा बिताउँदैनन्, आफ्नो जग्गालाई व्यवस्थित कृषि उत्पादनको नमुना बनाउने अभियानमा जुटेका छन्।
विद्यालयमा विद्यार्थीको भविष्य निर्माण गर्ने जिम्मेवारी सम्हालिरहेका सिटौला विद्यालयबाहिर भने किसानको भूमिकामा देखिन्छन्। बिहान–बेलुका तथा फुर्सदको समयमा उनी आफ्नै कृषि फार्ममा पुगेर खेतीपातीको अवस्था बुझ्ने, बिरुवाको हेरचाह गर्ने र उत्पादनका गतिविधिमा प्रत्यक्ष संलग्न हुने गरेका छन्।
पाँच हजार केराका बोट, एक बिघामा तरुल
सिटौलाको कृषि क्षेत्रमा सबैभन्दा आकर्षक पक्ष हो—करिब पाँच हजार केराका बोट। व्यवस्थित रूपमा गरिएको केराखेतीले उनको कृषि कर्मप्रतिको रुचि र योजनाबद्ध सोचलाई देखाउँछ।
त्यस्तै, उनले एक बिघा क्षेत्रफलमा तरुल खेती गरेका छन्। स्थानीय बजारमा सहजै बिक्री हुने कृषि उपजसँगै अन्य वैकल्पिक तथा उच्च मूल्यका फलफूल खेतीलाई पनि उनले आफ्नो फार्ममा प्राथमिकता दिएका छन्।
एउटै फार्ममा फलफूलको विविध संसार
सिटौलाको जग्गामा सामान्य रूपमा पाइने फलफूल मात्र होइन, नयाँ तथा तुलनात्मक रूपमा दुर्लभ र महँगा फलफूलका बिरुवासमेत भेटिन्छन्।
फार्ममा नास्पाती, क्यान्सर फ्रुट, ड्रागन फ्रुट, एभोकाडो, मेवा, काजु, हलुवावेद, मधेसे कट्टुस, ओल लगायतका विभिन्न फलफूल तथा कृषि प्रजाति रहेका छन्। यससँगै उनले विभिन्न प्रकृतिका फूलका बिरुवासमेत लगाएका छन्।
एकै ठाउँमा यति धेरै प्रजातिका फलफूल तथा कृषि उपज देख्दा उनको फार्म केवल व्यक्तिगत खेतीको क्षेत्र नभई कृषि विविधीकरणको अभ्यासस्थल जस्तो देखिन्छ।
शिक्षाबाट कृषि कर्मसम्म
शिक्षा र कृषि फरक क्षेत्रजस्ता देखिए पनि सिटौलाले यी दुवैलाई व्यवहारसँग जोड्ने प्रयास गरेका छन्। विद्यालयमा विद्यार्थीलाई ज्ञान, अनुशासन र सिर्जनशीलताको पाठ पढाउने उनी आफ्नै जीवनमा पनि श्रम र उत्पादनको संस्कारलाई प्राथमिकता दिइरहेका छन्।
उनका लागि कृषि आम्दानीको माध्यम मात्र होइन, आफ्नै जमिनको सदुपयोग, उत्पादनसँग जोडिने अभ्यास र नयाँ सम्भावनाको खोजी पनि हो।
नेपालमा शिक्षित पुस्ता कृषि क्षेत्रबाट टाढिँदै गएको चर्चा भइरहेका बेला सिटौलाको सक्रियता भने फरक उदाहरण बनेको छ। पेशागत जिम्मेवारीसँगै कृषिमा समय र श्रम लगाएर उनले कृषि कर्मलाई सम्मानजनक र सम्भावनायुक्त क्षेत्रका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
कृषिमा सम्भावना खोज्दै
सिटौलाको फार्ममा केरादेखि ड्रागन फ्रुट, एभोकाडो, काजु र अन्य फलफूलसम्मको विविधता देखिन्छ। बजारमा माग भएका कृषि उपजसँगै नयाँ प्रजातिको परीक्षण र उत्पादनतर्फ उनको रुचिले कृषिमा सम्भावना खोज्ने उनको सोच स्पष्ट पार्छ।
स्थानीय स्तरमै जग्गाको अधिकतम उपयोग गर्दै विभिन्न प्रजातिका फलफूल तथा कृषि उपज उत्पादन गर्ने उनको प्रयासले युवापुस्तालाई पनि कृषि क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना खोज्न प्रेरित गर्न सक्छ।
विद्यालयमा ‘शिक्षक तथा प्रिन्सिपल’ को भूमिकामा देखिने देवि सिटौला आफ्नै खेतबारीमा पुग्दा भने माटोसँग जोडिएका एक सक्रिय कृषक हुन्। शिक्षा क्षेत्रमा योगदान दिँदै आएका सिटौलाको यो कृषि यात्रा अब व्यक्तिगत रुचिमा मात्र सीमित छैन; शिक्षा, श्रम र उत्पादनलाई सँगसँगै अघि बढाउन सकिन्छ भन्ने सन्देश दिने एउटा प्रेरणादायी अभ्यास बनेको छ।
क्यामेरा खेततिर फर्काउँदा—हजारौँ केराका बोट, विविध प्रजातिका फलफूल र माटोसँग रमाइरहेका देवि सिटौला देखिन्छन्। यही दृश्यले एउटा कुरा प्रस्ट पार्छ—शिक्षा दिने हातले माटोमा पसिना बगाउँदा उत्पादनको अर्को पाठ पनि जन्मिन्छ।
